Dlaczego przed przejściem na dietę bezglutenową warto wykonać badania na celiakię?

Dieta bezglutenowa ostatnimi czasy bije rekordy popularności. Producenci żywności również podchwycili ten trend i na półkach sklepowych można znaleźć mnóstwo produktów nie zawierających tego problematycznego białka. Nawet w filmach, kabaretach czy Internecie pojawiają się żarty na ten temat.

pierozki

Wiele gwiazd i celebrytów przechodzi na dietę bezglutenową i chwali się zrzuceniem zbędnych kilogramów. Dla chcących zgubić centymetry może to być informacją, że dieta bezglutenowa jest równoznaczna z dietą odchudzającą, co nie do końca jest prawdą. Owszem, jeżeli odstawi się białe pieczywo, słodkie bułki, żywność przetworzoną, to waga spadnie, nawet u osób nie mających problemu z glutenem.

O co tyle krzyku?
Gluten to mieszanina białek, które znajdziemy w pszenicy (gliadyna i glutenina), życie (sekalina), jęczmieniu (hordeina) i owsie (awenina). Naturalnie owies jest bezglutenowym zbożem, jednak w polskich realiach jest on nim zanieczyszczony. Bardzo często na polu, pomiędzy źdźbłami owsa wyrasta pszenica, lub inne zboża zawierające gluten. Owies trafia również do tych samych młynów i na te same linie produkcyjne co zboża zawierające gluten.

Gluten ma niewielką wartość odżywczą, ale potrafi wywołać bardzo dużo zamieszania u osób wrażliwych. Jego zadaniem jest sklejanie i scalanie, aby ciasta ładnie się lepiły, rozciągały i wyrastały, a wypieki były puszyste.

weglowodany

Wszędobylski gluten
Obecnie problematyczne białko można znaleźć wszędzie. Jest praktycznie w każdym przetworzonym produkcie – wędlinach, mięsie, gotowych daniach, wszelkich wypiekach, sosach, makaronach, dżemach, pastach do smarowania pieczywa. Znajduje się w każdym produkcie na bazie pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa, a ponadto w mleku i produktach mlecznych, lekach, kosmetykach, oleju z kiełków pszenicy, kawie zbożowej, kakao owsianym, produktach słodzonych słodem jęczmiennym, piwie, mieszankach przypraw, czekoladach, sosach sojowych, proszku do pieczenia i komunikantach.

Celiakia
Jeżeli podejrzewasz u siebie problemy z glutenem, zauważasz złe samopoczucie po pokarmach takich jak pieczywo, makarony, a nawet kasze, to warto zbadać się pod kątem celiakii. Jest to choroba autoimmunizacyjna, która polega na tym, że gluten jest przez organizm traktowany jak trucizna i zaczyna wytwarzać przeciwciała, które niszczą kosmki jelitowe. Lekarstwem jest dieta bezglutenowa trwającą przez całe życie.

Konsekwencje
Gluten w przypadku celiakii prowadzi do wyniszczenia kosmków jelitowych, stan zapalny w jelicie cienkim i upośledzone wchłanianie substancji odżywczych z pożywienia, suplementów diety czy też leków, czego konsekwencją jest wyniszczenie organizmu.

zanik-kosmkow

Zniszczone kosmki jelitowe

Nieleczone celiakia prowadzi do wystąpienia innych chorób z autoagresji, nowotworów, a nawet śmierci. Co ważne jest chorobą dziedziczną i genetyczną. Dlatego, jeżeli w Twojej rodzinie znajdują się chorzy na celiakię, Ty również powinieneś wykonać badanie wraz z innymi niezdiagnozowanymi członkami.

Aby celiakia wystąpiła potrzebne są odpowiednie geny, gluten i czynniki wyzwalające. Mogą to być np.: silny, długotrwały stres, infekcje bakteryjne, wirusowe, pasożytnicze, dojrzewanie, ciąża, menopauza, niska odporność czy obciążenia metalami ciężkimi.

Diagnostyka
Badania jakie należy wykonać diagnozując celiakię to:

• Przeciwciała przeciwgliadynowe anty-AGA w klasie IgG i IgA
• Przeciwciała przeciw transglutaminazie tkankowej anty-tTG w klasie IgG i IgA
• Przeciwciała przeciw endomysium anty-EmA w klasie IgG i IgA
• Przeciwciała przeciw deamidowanym peptydom gliadyny anty-DGP w klasie IgG i IgA
• Biopsja jelita cienkiego

Materiałem do tych badań jest krew. Bardzo ważne jest, aby przed ich wykonaniem być przez kilka tygodni na diecie zawierającej gluten. Dieta bezglutenowa w tym przypadku zafałszuje wynik.

Testy genetyczne
Jednak co w sytuacji, kiedy wyniki z krwi nie wykazały żadnego problemu, a Ty mimo wszystko czujesz się dużo lepiej na diecie bezglutenowej? Rozwiązaniem może być genetyczne badanie na celiakię.

badania-genetyczne

Badanie genetyczne

Nie wymaga ono prowokacji glutenem, możesz w dalszym ciągu kontynuować dietę bezglutenową. I co ważne dzięki nim możesz uniknąć biopsji jelita cienkiego. Badanie genetyczne daję 100% pewność choroby lub jej braku, ponieważ brak genów oznacza brak celiakii.

Obecność genów potwierdza predyspozycje do zachorowania. To czy choroba jest aktywna można sprawdzić za pomocą badań z krwi w kierunku wspomnianych przeciwciał. Jeśli nie pojawiają się one we krwi, należy raz w roku je ponawiać, ponieważ choroba może się uaktywnić np.: pod wpływem stresu czy ciąży.

Musisz wiedzieć, że diagnostyka tylko na podstawie badań z krwi daje informację, czy w obecnej chwili celiakia jest aktywna. Niestety nie mówi nic o predyspozycjach do zachorowania w przyszłości. Z tego powodu bardziej wartościowe jest badanie genetyczne na celiakię. Przy braku genów odpowiedzialnych za wystąpienie choroby oszczędzasz czas i pieniądze na dalszą diagnostykę. Komplet badań na przeciwciała i biopsja jelita to wydatek w granicach 350-400 zł.

Badanie genetyczne na celiakię powinno obejmować haplotypy:
• DQ2.2 (DQA1*05, DQB1*02)
• HLA DQ2.5 (DQA1*02, DQB1*02)
• HLA DQ8 (DQA1*03, DQB1*03)

Możesz je zamówić przez Internet, wykonać w zaciszu domowym i odesłać próbki kurierem, a wyniki zostaną dostarczone tradycyjną pocztą. I to wszystko bez wychodzenia z domu. Badanie możesz zamówić za pośrednictwem strony www.testdna.pl/celiakia/.

Pamiętaj, aby przed badaniem na celiakię z krwi nie przechodzić na dietę bezglutenową. Wyjątek stanowi badanie genetyczne, które możesz z powodzeniem wykonać będąc nawet wiele lat na diecie bezglutenowej. Ja osobiście jestem na niej już ponad 3 lata, ale typowe badania na celiakię z krwi nie potwierdziły problemu z glutenem. Mimo wszystko wiem, że ciężko choruję po produktach, które go zawierają. Dlatego też wykonam w najbliższym czasie badanie genetyczne na celiakię i podzielę się z Wami jak to wyglądało.

Warto? Warto
Przeprowadzenie badania genetycznego na celiakię ma ogromny sens, ponieważ nasze geny nie kłamią. Wynik to 100% pewność braku choroby lub predyspozycji do niej, nie tak jak w przypadku badań z krwi, których wyniki nie zawsze muszą być zgodne z prawdą.

Badanie jest o tyle ważne, że w przypadku celiakii konieczne jest bardzo restrykcyjne przestrzeganie zaleceń diety, a także posiadanie osobnych naczyń, sztućców, garnków, patelni, tosterów, desek, noży, czy produktów w słoikach, ponieważ nawet niewielkie ilości takie jak łepek od szpilki mogą już spowodować wystąpienie objawów i rozwój choroby.

Osoby z tzw. nieceliakalną nadwrażliwością na gluten w większości przypadków mogą spożywać śladowe lub niewielkie ilości glutenu bez pogorszenia samopoczucia. Wyjątek stanowią osoby ze zdiagnozowanymi chorobami z autoagresji i autyzmem.

wplyw-glutenu-na-stan-cery

Cera glutenowa

Kto powinien wykonać badania?
Do badania w kierunku celiakii powinno skłonić występowanie innych chorób autoimmunologicznych (np.: Hashimoto, Nieswoiste Zapalenie Jelit, cukrzyca typu I, Toczeń), ale również neurologiczne: padaczka, neuropatie i ataksje (np.: móżdżkowa czyli kłopoty z utrzymaniem równowagi).

Obecnie coraz więcej osób cierpi na zaburzenia nastroju, niepokój albo depresję, a nawet zaburzenia osobowości i schizofrenię. Nie lekceważmy takich objawów, ponieważ może być to również wrażliwości na gluten, tak samo jak niepozorne, ale nawracające zakażenia aftami. Bardzo często jedynym objawem jest osteopenia, która jest stanem przed osteoporozą, charakteryzującym się obniżoną masą kostną, kruchymi, łamliwymi, a nawet bolącymi kośćmi. Może również pojawiać się hipoplazja szkliwa zębów – niedorozwój. W wynikach badań zaobserwować można podwyższoną aktywność enzymów wątrobowych, bez większych przyczyn. Mogą również występować niedokrwistość, krwawienia, siniaki i wybroczyny.

Wrażliwość na gluten może ujawnić się poprzez zaburzenia miesiączkowania, ich całkowity zanik, niepłodność, impotencję i przedwczesną menopauzę. Gluten nie oszczędza także układu mięśniowego. Jego negatywny wpływ może się objawiać poprzez skurcze, osłabienie siły mięśniowej, a nawet jako zanik mięśni. Skóra jako największy organ wydalniczy też może sygnalizować problem poprzez wysypki, przebarwienia, pokrzywki i obrzęki, jak również opryszczkowe i łuszczycowe zapalenie skóry czy łysienie plackowate. Bardzo często tym objawom towarzyszy ciągłe, niewspółmierne do aktywności zmęczenie. Bywają i tacy pacjenci u których jest to jedyny objaw. Wielu również skarży się na tak zwany „brain fog” czyli stan w którym mamy wrażenie jakby nasz mózg spowiła mgła. Charakteryzuje się problemami z koncentracją, nauką, myśleniem, kojarzeniem i zapamiętywaniem. U dzieci problem z glutenem może objawiać się niskorosłością, zaprzestaniem rośnięcia, a także w postaci ADHD. Często to dzieci niegrzeczne, z łatką klasowych rozrabiaków, zdolnych, ale leniwych.

Bezpieczne produkty
Za naturalnie bezglutenowe uznaje się:
• Zboża – gryka, proso, amarantus, teff, komosa ryżowa, ryż, kukurydza
• Wszystkie warzywa i owoce
• Warzywa strączkowe – fasole, ciecierzyca, soczewica, groch
• Wszystkie owoce
• Mięso nieprzetworzone
• Owoce morza
• Tapioka – mąka, perełki
• Orzechy i mąki z nich powstałe
• Pestki i mąki z nich powstałe
• Kasztany
• Jajka
• Sorgo
• Sago
• Soja
• Mleko i produkty mleczne
• Tłuszcze
• Herbata, kawa, soki warzywne i owocowe
• Zioła i przyprawy
• Octy
• Sos sojowy Tamari
• Soda oczyszczona

bg

Niestety często jednak na etapie produkcji czy pakowania zostają one skażone glutenem. Z tego powodu tak ważne jest dokładnie czytanie etykiet produktów. W razie wątpliwości warto kontaktować się z producentem.

Za bezglutenowe uznaje się wszystkie produkty, również przetworzone, w których według ustaleń FAO/WHO zawartość glutenu nie przekracza 20 ppm (20 mg na kg) i oznacza się je międzynarodowym znakiem przekreślonego kłosa.

przekreslony-klos-logo

Kupując produkty z tym znakiem masz pewność, że są one dla Ciebie bezpieczne

Jak widzisz celiakia może dawać szereg mniej lub bardziej nieprzyjemnych objawów. Konsekwencje nieleczonej choroby mogą być jednak tragiczne. Dlatego tak istotna jest odpowiednia diagnostyka. Bardzo ważne jest odróżnienie celiakii od nietolerancji glutenu.

Leczenie celiakii wymaga stuprocentowej eliminacji glutenu z diety. Każde odstępstwo będzie zaogniać proces autoimmunologiczny, powodować dalszy zanik kosmków jelitowych i niedobory pokarmowe. Dlatego tak ważna jest tu dieta bezglutenowa i skupienie się na regeneracji jelita.

W przypadku nietolerancji na gluten śladowe ilości bywają dobrze tolerowane i nie mają wpływu na samopoczucie i zdrowie pacjenta. Wyjątek stanowi współwystępowanie chorób autoimmunizacyjnych, ponieważ nawet niewielkie ilości glutenu będą nasilały atak autoimmunologiczny i stymulowały postęp choroby.

Dieta bezglutenowa wymaga zmiany stylu życia o 180 stopni. Jednak kiedy wdroży się zalecenia, nauczy się rozwiązań, na co zwracać uwagę i czytania etykiet nie jest ona taka trudna do stosowania. Każdy produkt tradycyjny można przygotować w wersji bezglutenowej, więc nie ma konieczności żegnania się z pieczywem, makaronami, ciastami czy pierogami.

Oferta produktów bezglutenowych jest bogata, ale warto wybierać je w ostateczności, lub jako odskocznia od codzienności. Najlepiej samemu przygotowywać posiłki, ponieważ wiadomo co zostało do nich użyte i jakiej są jakości. W Internecie można znaleźć mnóstwo pysznych i szybkich przepisów. Jeżeli masz ochotę na wyjście do restauracji również możesz skorzystać z listy takich lokali na stronie www.menubezglutenu.pl.

menu-bez-glutenu-logo

Pamiętaj, że żywność wysokoprzetworzona bezglutenowa, nadal jest śmieciowa. Dobrze jest skorzystać z konsultacji dietetycznych, które pozwolą na zbilansowanie diety, uzupełnienie niedoborów, edukację na co zwracać uwagę podczas zakupów, a czego unikać. Dobrze zbilansowana dieta zapewnia świetne samopoczucie, zdrowie i kondycję.

Źródła:
Jarosz M., Dzieniszewski J., Celiakia, Porady lekarzy i dietetyków, PZWL, Warszawa 2005                                                                     Fasano A., Wolni od glutenu, Wydawnictwo Druga Strona, Warszawa 2016                                                                                               Kropka B., Pokonaj alergię. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo Rodzina, Skoczów 2013                                 Webinarium Food Forum „Jak za pomocą diety dbać o prawidłową mikroflorę” prowadzone przez dr Patrycję Szachtę i Łukasza Sieńczewskiego                                                                                                                                                                                                           [1], [2], [3]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>